Wat is er in
oktober mogelijk?
Volop herfst nu, tenzij... De langste zomers deze eeuw (1921, 1959) hielden het vol tot 18-20/10. De zomer 1976 liet het vanaf 1 september reeds afweten. Wat de zomer ook geweest is, een fraai nazomerke kan nog. Welbekend is het St-Theresia's nazomerke rond half oktober. Jammer niet elk jaar. Vallende bladeren, glibberige wegen, mist tijdens nachtelijke stille perioden, kans op vorst op het gras en in de lucht en de kans op sneeuw stijgt. De maximumstemperaturen krijgen minder en minder hulp van de zon. De langere nachten geven meer en meer gelegenheid tot afkoeling. De zeewatertemperatuur
Bij de kust 14 tot 14,5ºC (18,5ºC is hoog, 11ºC is laag). In volle zee 11-12ºC. Ook nog in oktober, bij aanhoudend zonnig weer, klimt de temperatuur van het strandwater een paar graden hoger.

Meest voorkomende ochtendtemperaturen
Aan zee 6ºC tot 12ºC. In het binnenland 4ºC tot 11ºC en op de Hoogten 0ºC tot 8ºC. Bij het vorderen van de maand treft men normaal een toenemende frequentie van de lagere waarden toe.

Hoogst mogelijke maxima
Zowel aan de Kust als in Laag en Midden Belgie, de Valleien en in Belgisch Lotharingen kan de 25ºC tot halfweg oktober nog worden overschreden. Vooral in de Kempen is 26-27ºC nog mogelijk de eerste week. Een gunstig record was te Ukkel 18/10/21: 25.0ºC (27.3ºC op 6/10/21) en van 4 tot 11/10/21 elke dag +25ºC; van 05 tot 08/10/47: 25 tot 27ºC. Kl. Brogel 26.3ºC op 10/10/79; nog 23.6ºC te Ukkel 27/10/37.

Maxima op de koudste dagen
9-10ºC de eerste week en 2-3.5ºC de laatste week in Laag- en Midden-België. In de Ardennen 4-5ºC tijdens de eerste week, +1 tot -1ºC als mogelijke maxima de laatste week. Wie zich in oktober (verwarming binnenshuis) bij het eventjes buitenwippen niet van warme kledij voorziet, zit zonder twijfel een dag later met minstens een "lopende" neus of erger … de herfstverkoudheden komen er aan zo ze in september niet reeds hebben toegeslagen.

Minimumtemperaturen tijdens zachte nachten
14.5ºC op de Hoogten tot 16ºC elders in het land tijdens de eerste week. 8ºC op de Hoogten tot 11-13ºC (Kust en westen), elders in het land de laatste week. Zaventem 04/10/83: 16.5ºC ; Ukkel 0./10/85 en 15/10/90: 16.8ºC

Minima na koude nachten
Gevaar voor de vorst in het binnenland komt er aan (in de lucht). Matige vorst (-5ºC en lager) zelfs naar het einde van de maand toe (in de Kempen reeds na de 10e). Aan de zee is vorst mogelijk vanaf de twee decade. Een -4ºC aan de kust tot -8ºC in de Kempen in een gevorderde oktober is uitzonderlijk maar mogelijk. Het begint met -1 tot -2ºC aan zee tot -3ºC in Vlaanderen. Kempen: 05/10/72: -3.2ºC; 15/10/71: -4.7ºC; 30/10/83 : -6.1ºC. In het centrum van het land : -2 tot -3ºC in het begin naar -5ºC in de tweede helft van de maand als zeer lage waarden.

tabel maximumtemp.
tabel minimumtemp.

Zon op
03/10 om 7.46 u (dag : 11.30 u)
13/10 om 8.02 u
23/10 om 8.19 u
Zon onder
03/10 om 19.16 u
13/10 om 18.55 u
23/10 om 18.34 u
Bij helder weer is er 33-34 min. schemering voor opgang en na ondergang


Straling (J/cm²)
1e dec. 7949----54%
2e dec. 6695----54%
3e dec. 5374----47%
% is % van de mogelijke straling
Vorst op het gras
Bij heldere nachten daalt het kwik op het gras reeds meermaals onder nul. Vooral de laatste decade is de kans op matige tot strenge vorst reëel. Enkele cijfers: 4/10/89 Deurne -6.0ºC; 8/10/74 Kl. Brogel -9.0ºC: 14/10/89 Geel -7.2ºC; 17/10/92 Botrange -11.5ºC; Koksijde 23/10/83 -6.6ºC; 24/10/83 St-Truiden -8.5ºC; Chièvres op 29/10/77 -9.7ºC; 30/10/83 Kl. Brogel -11.5ºC

Eerste vorst in de lucht
De meeste vroegste data van vorst in de lucht, voor het oosten van het land, vooral in de Ardennen, vallen in de 2e en 3e decade van september reeds en gemiddeld tussen 5 en 20 oktober. Voor de Kust zijn dat op zijn vroegst de laatste week van oktober en gemiddeld de 2e week van november. Voor het het binnenland komt de eerste vorst in de lucht ten vroegste vanaf 5 oktober en gemiddeld in de eerste week van november.

Winterdagen
Jawel, opgepast, het is wel uitzonderlijk, maar een winterdag in de Ardennen wordt reeds mogelijk op het einde van oktober. Gevonden max. TºC : 30/10/41 : Bar. Michel -0.6ºC na een -6.2ºC 's morgens; 28/10/50: Bar. Michel -0.3ºC. 30/10/85 St-Hubert -0.9ºC.

Zeer natte omstandigheden
De grootste maandtotalen van de neerslag aan de Kust reiken globaal van 180 tot 220 l/m². In het binnenland van 120 tot 190. Op de hoogten tot 300 l/m². Enkele regenrijke resultaten zijn te Ukkel 227.1 liter in 1932; Oostende 211 literin 1974; Brugge 219 liter, Essen 162 liter en Bar. Michel 302 l/m² in hetzelfde jaar; Virton 1982 183 l/m². De grootste hoeveelheden op één dag : Bevekom 7/10/82 118.7 l/m². In de nacht van 27 op 28/10/35 viel er in Bütgenbach 165 l/m² neerslag uit de lucht. Enkele van de natste perioden in Ukkel zijn:
11 tot 30/10/32: 190.9 l/m² in 20 dagen
07 tot 13/10/82 : 99.6 l/m² in 7 dagen

Droogtes
Slechts 5 tot 10 l/m² in Laag- en Midden-België kan al eens voorkomen. Op de Hoogten is 15 tot 20 l/m² zeer weinig.
Enkele kleine plaatselijke hoeveelheden : Ukkel 1975 5.2 l en in 1995 6.0 l; in 1969 te Oostende 7.7 l, in Brugge 6.9 liter, te Denée Maredsous 4.7 l, in Virton 4.0 l en in Bar. Michel 16.8 l/m² ; in 1975 in Leopoldsburg 9.6 l en in Rochefort 7.5 liter.
Droge perioden van verschillende dagen te Ukkel :
24/9-30/11/53: 27.0 l/m² in 68 dagen
24/9-31/10/53: 8.2 in 38 dagen
17/9-19-10/53: 1.2 in 33 dagen
18/9-17/10/86: 3.1 in 30 dagen


Sneeuw
De vroegste sneeuw viel tot hiertoe op de Ardense Hoogten : ondermeer op 3/10/94 en op 5/10/56. Op 8/10/04 zag men sneeuw te Leopoldsburg, Brussel, Doornik. In Antwerpen, Gent, Brugge en Oostende kreeg men nog geen sneeuw voor 24 oktober. Te Bree sneeuwde het op 29/10/41. De Westhoek schijnt dit soort neerslag niet voor november te moeten vrezen. Van 1939 tot 1996 viel er op 24 maanden oktober sneeuw of regen en sneeuw op de Hoogten. In die periode van 58 jaar viel daar reeds sneeuw op alle data vanaf de 19e. De laatste week zelfs 4 tot 6 keer op iedere datum.
22/10/1905: Bastogne 13 cm sneeuw
29/10/1950: Spa en St-Hubert 6 tot 7 cm sneeuw.

Onweer (1941-1996)
In oktober '43, '51, '59, '63 en '65 zijn geen meldingen van onweer van ergens in het land binnengekomen. Na 1965 is er minstens 1 dag melding van ergens in 't land. Zes keer 1 dag in 56 jaar. Het grootst aantal dagen met minstens ergens onweer in 't land is 10 dagen in 1974 en 1981 ; 9 dagen in 1984 en 1993. Het gemiddeld aantal dagen ergens onweer in 't land is l4 dagen.

Hagel (1950-1983)
13 maanden op 34 geen enkele melding van hagel. Het grootst aantal dagen met hagelmelding is:
5 dagen in 1974
4 dagen in 1956
Zoals reeds vorige maand gemeld heeft het geen zin voor dit element een gemiddeld cijfer te bepalen.

Rukwinden
De rukwinden zijn nu meer veroorzaakt door algemeen stormweer (najaarsstormen) dan door onweer.
1971-1996 rukwinden in het centrum van het land:
+50 km/u, gemiddeld 5 tot 6 dagen (oktober 1981, zeker 12 dagen)
+70 km/u, gemiddeld 1 tot 2 dagen (oktober 1987, zeker 6 dagen)
+100km/u, 15/10/83; 102 km/u ; 20/10/86 Ukkel 106km/u, Deurne 115 km/u.
Gekende maxima voorheen 17/10/67 Antwerpen 108 km/u
Aan zee 1984-1996 : +70 km/u hoogstens 12 dagen in 1984 ; 11 dagen in 1987 ; gemiddeld 6 dagen. Een max. op 16/10/87: 130 km/u
Gekende maxima van voorheen Oostende 17/10/67: 147 km/u

Mist (1984-1996)
Een zicht van minder dan 1 km wordt vooral 's morgens waargenomen en kan reeds langer blijven aanhouden. Het gemiddeld aantal dagen met minstens ergens mist in 't land is nu 20 dagen (27 d. in 1992). Aan de Kust is dat gemiddelde 5 dagen zoals in het binnenland. Voor de Ardennen loopt dat gemiddelde op tot 14 dagen (22 d. in 1984 en 1992). Bijna algemene mist in 't land is 2 dagen gemiddeld. Dat was 6 dagen in 1986 en 4 dagen in '85 en '94; geen in 1990.

Zonneschijnduur
Aan zee 121 u, centrum van het land 113 u en op de Hoogten 102 u.
Het grootste aantal uren te Ukkel: 220 in 1965. Het kleinste totaal te Ukkel: 55 u in 1974.
Markante feiten

L. Landuyt