Wat is er in
december mogelijk?

Ook tijdens de wintermaanden heeft generatie na generatie weerkundige waarnemers zorgvuldig aandacht gehad voor het dikwijls gure weer. Dankzij hun notities weten we nu wat zo allemaal kan voorkomen.	Officieel is december het begin van de meteorologische winter die tot eind februari duurt. Drie weken voor tot drie weken na Kerstmis zitten we in de donkerste periode van het jaar. Het kan buitengewoon zacht zijn, maar dan wel zeer regenachtig en winderig. Vanaf nu verwachten we echter perioden van vorst die overdag kunnen aanhouden, eventueel eindigend op gevaarlijke kortstondige ijzel als overgang naar dooi, tenzij we eerst met enkele dagen sneeuw moeten rekening houden, alvorens de dooi intreedt. Gekend is de kerstdooi. Misschien wel de reden waarom sneeuw met Kerstmis zo weinig voorkomt. Het kan nog "warm" zijn De maximumtemperaturen bedragen 7°C, 6°C aan Zee en in Laag- en Midden-België, op de Hoogten dalend van 3°C naar een goeie graad op het einde van de maand. In de Valleien en in het zuiden dalen van 6°C in het begin, naar 5°C, 4°C. Let wel: het betreffen allemaal gemiddelde cijfers. Ook in december kunnen ze sterk variëren. Bij zeer zacht weer - meestal is het dan regenachtig, met wind uit het zuid-zuidwesten - kan de temperatuur zowel 's nachts als overdag nog waarden bereiken van 15°C tot 17°C in Laag- en Midden-België en tot 11-13°C op de Hoogten. Op 1 december '84 bereikten we 16,8°C te Beitem en op 23 december '77 diezelfde temperatuur te Kleine Brogel.

Sneeuwpret? 1-12-1925 Ukkel, 34 cm sneeuw 1-12-1973 Ukkel, 27 cm, Botrange 81 cm sneeuw 3 en 4-12-1964 weg- en spoorverkeer ernstig verstoord door sneeuwval 16 tot 23-12-1967 Kust, overvloedige sneeuw, Koksijde: 12 cm 13 tot 31-12-1950 Ukkel: 18 cm sneeuw 24 tot 25-12-1964 laatste werkelijk witte Kerst van betekenis; overvloedige sneeuwval, waardoor spoor- en wegverkeer moeilijk verliep 30-12-1939 60 cm sneeuw in de Ardennen

Winterdagen Bij aanhoudend vriesweer kan het tot 3°, zelfs tot 6° onder nul blijven op de middag. Een record-laag maximum werd bereikt op 31 december '78. Toen was het aan de Kust -6° tot -9°C, in het binnenland zelfs -11°C en overdag te Botrange -13°C. In het oostelijk deel van het land, vooral op de Hoogten, duikt de gemiddelde minimumtemperatuur onder de 0°C. De Kust en het westen van het land houden de gemiddelde minimumtemperatuur nog op 1, 2°C boven het vriespunt. Zachte nachten met 7° tot 12°C als minima zijn wel uitzonderlijk hoog, maar kunnen toch voorkomen. December veranderlijk en zacht, geeft een winter waar men om lacht,… toch niet altijd! Tijdens de koudste vriesnachten dalen de temperaturen -10°C, zelfs tot -16°C. De laagste temperaturen te Ukkel werden opgetekend op 30 december '50: -16,3°C. Een -20°C in de Ardennen kan voorkomen. De eerste sneeuw Bij een eerste storing die op het einde van een vorstperiode ons land aandoet, valt normaal eerst sneeuw gevolgd door natte sneeuw en uiteindelijk regen. Het dooit. Klimt de temperatuur bij ons echter niet boven de 2°C, dan mogen we de dooi vergeten en blijven we met een pak sneeuw zitten. Dan is het wachten op een tweede, liefst actievere, zachtere en winderige storing uit zuidwest tot west om ons van het witte tapijt te verlossen. Toch kan het voorvallen dat bij 1°, 2°C op neushoogte de regen voor dooi zorgt. In zo'n geval is de temperatuur in de hogere luchtlagen hoger dan normaal. Zowel in de zimer als in de winter begint de regen in de wolk met vallende ijskristalletjes die tijdens het vallen tot regendruppels smelten. Is de temperatuur op grote hoogte negatief en blijft ze dat nog steeds rond de 600 meter, dan geraken de ijskristalletjes niet gesmolten, zeker niet indien de temperatuur in thermometerhut tussen 1 en 2°C ligt (lager als die iets lager is). Dan sneeuwt het. Spekgladde wegen Wanneer regen wordt verwacht, terwijl we nog volop in een strenge winterperiode zitten, is zware ijzel te vrezen. Dit doet zich voor wanneer de aankomende zachte maritieme lucht de temperatuur boven de 200-300 meter naar positieve waarden doet stijgen, terwijl het in de benedenlagen blijft vriezen. De regendruppels koelen in die onderste luchtlagen af tot onder de 0°C (worden onderkoeld) en bevriezen onmiddellijk wanneer ze de bevroren grond raken: ijzel! Bij hevige regen en veel wind is de ijzel echter van korte duur. Wisselende hoeveelheid neerslag Wat de hoeveelheid neerslag betreft is de ene maand december de andere niet. In december 1993 viel te Ukkel 170 l/m², terwijl dat in december 1933 slechts 10 l/m² was. Het normaal gemiddelde is 69 l/m². Een plaatselijk maximum op één dag - 24 uur - is 78 l/m² op 9 december 1965 te Paliseul.

Zons- opgang Zons- ondergang 06/12 08.29 u (08.09 u zon) 16.38 u lokale tijd 16/12 08.39 u 16.37 u 26/12 08.44 (07.58 u zon) 16.42 u

Donkere periode In december 1948 scheen de zon te Ukkel 96 uur, terwijl men in december 1934 de zon slechts 9 uur heeft gezien. Normaal ligt het gemiddelde op 43 uur.< Bij helder weer is er 39 minuten schemering voor opgang en na ondergang. De kortste dag van het jaar valt dit jaar op 21 december. De astronomische winter begint dan op 15 uur 06 lokale tijd. Daarna beginnen de dagen reeds, zij het zeer traag, te lengen. Winterstormen kunnen onze gewestren teisteren. In het midden van het land hebben we gemiddeld 8-9 dagen met rukwinden van 55 km/u en meer, gemiddeld drie dagen van 70 km/u en meer er is kans (28%) op rukwinden boven de 100 km/u. Er komen echter decembermaanden voor waarin het zeer rustig blijft. De reeds opgetekende maxima qua windsnelheden zijn 115 km/u ('77), 112 km/u ('73), 108 km/u ('93). L. Landuyt

Markante feiten in december