GRAFIEK ZON | GRAFIEK NEERSLAG | GRAFIEK TEMPERATUUR

Wat is er in
oktober mogelijk?


Het is nu volop herfst, tenzij,… De langste zomers van deze eeuw hielden het vol tot 18-20 oktober. Dat was in 1921 en in '59. De zomer van '76 liet het reeds vanaf 1 september afweten. Maar, na welke zomer ook, een fraai nazomerke kan nog in deze maand. Het Sint-Theresia's nazomerke rond half oktober is ons wel bekend. Jammer genoeg krijgen we dat niet elk jaar. Het oktoberbeeld is eerder: vallende bladeren, glibberige wegen, mist tijdens nachtelijke stille perioden, kans op vorst op het gras en in de lucht. Ook de kans op sneeuw stijgt. De maximumtemperaturen krijgen minder en minder hulp van de zon.

Let op voor verkoudheden
De dagmaxima (onder thermometerhut, temperatuurmeting op 1.50 m boven het gras) dalen gemiddeld van 17.5-17°C in het begin, naar 12.5-11.5°C in de laatste week van de maand in Laag- en Midden-België, de Valleien en Belgisch Lotharingen. Op de Ardense Hoogten zakt het van 13 naar 8.5°C.
Zowel aan de Kust als in Laag- en Midden-België, als in de Valleien en in Belgisch Lotharingen kan de 15°C tot halfweg oktober nog worden overschreden. Vooral in de Kempen behoort 26-27°C nog tot de mogelijkheden de eerste week van oktober.
Een gunstig rekord werd opgetekend te Ukkel op 18 oktober 1921 met 25°C (27.3°C op 6 oktober). Van 4 tot 11 oktober van dat jaar was het iedere dag meer dan 25°C. In 1947 lagen de temperaturen tussen 25 en 27°C in de periode van 5 tot 8 oktober. In Kleine Brogel noteerde men 26.3°C op 10 oktober '79 en te Ukkel 23.6°C op 27 oktober 1937.
Bij koud weer situeren de dagmaxima zich tussen de 9 en 10°C in de eerste week en rond ongeveer de 3.5°C in de laatste week, dit in Laag- en Midden-België.
Voor de Ardennen zijn dat dan temperaturen van 4-5°C de eerste week en van +1 tot -1°C in de laatste week (maximumtemperaturen). Dan zitten we al met winterdagen. Te Sint-Hubert was het -0.9°C op 30 oktober '85 op de middag en was het 1.8°C op 30 oktober '49 te Ukkel.
Wie in oktober eventjes naar buiten gaat en zich niet voldoende warm induffelt, zit een dag later ongetwijfeld met minstens een "lopende" neus of erger. De herfstverkoudheden komen aanzetten, zo ze al niet in september hebben toegeslagen.

Gemiddelde maxima oktober
Gemiddelde minima oktober
Okt
Opkomst
zon
Ondergang
zon
2
7 u 45
19 u 18
(ondergang
lokale
tijd)
12
8 u 01
18 u 56
22
8 u 18
(10 u 18
zon)
18 u 36
Op het gras matige tot strenge vorst mogelijk
In de gemiddelde cijfers van de minimumtemperaturen in de lucht is er nog geen negatief getal te bespeuren, zelfs niet op de Ardense Hoogten. Voor alle duidelijkheid: we hebben het hier over gemiddelden, want de reële minima van elke ochtend kunnen van dag tot dag tussen 2-6°C onder nul tot 13-14°C boven nul schommelen. Het gemiddeld verschil tussen het begin en het einde van de maand is aan de Kust zo'n 2.5 tot 3.5°C.

Tijdens zachte nachten in de eerste week van oktober liggen de minima rond 14.5°C op de Ardense Hoogten tot 16°C elders in het land. In de laatste week van de maand is dat dan tussen 8°C op de Ardense Hoogten tot 11-13°C (Kusten en Westen) elders in het land. In Zaventem tekende men een nachtminimum op van 16.5°C te Zaventem op 4 oktober '83 en van 16.8°C op 3 oktober '85 en 15 oktober '90.

Kijken we naar de minima in koude nachten, dan constateren we duidelijk vorstgevaar voor het binnenland (in de lucht!). Matige vorst, d.i. onder de -5°C, kan zelfs voorkomen op het einde van de maand. In de Kempen is dat zelfs al het geval na de tiende oktober. Aan zee is kan eerste vorst voorkomen vanaf de tweede decade (een decade is een periode van 10 dagen).

Een -4°C aan de Kust tot een -8°C in de Kempen naar het einde van de oktober maand toe, is mogelijk, maar blijft uitzonderlijk. Op het gras gaat dat reeds van matige naar mogelijks strenge vorst. Enkele cijfers: -9.0°C op 8 oktober '74, -11.5°C te Kleine Brogel op 30 oktober '83 en -8.5°C op 24 oktober '83 te Sint-Truiden.

Atlantische depressies en storingen

Voor 24 oktober viel er nog geen sneeuw in de Westhoek, Oostende en Brugge. Op 8 oktober 1904 viel er wel al sneeuw te Leopoldsburg, Brussel en Doornik. Tijdens regen- en hagelbuien te Antwerpen en Gent op 17 oktober 1973 vielen er eveneens sneeuwvlokjes uit de lucht. Op 22 oktober 1905 waren er te Bastenaken plaatsen waar de sneeuw 13 cm dik lag. In het jaar '39, meer bepaald op 25 oktober sneeuwde het te Ukkel en op 29 oktober 1950 lag een sneeuwtapijt van 6 cm dik te Spa en Saint-Hubert.

We verzeilen nu snel naar de maanden van het jaar, waarin het Azorenhogedrukgebied zich terugtrekt en de baan vrij maakt voor Atlantische depressies en storingen. Maar, de ene maand oktober is de andere niet. We illustreren dit men een aantal sprekende cijfers. Te Ukkel bijv. viel er 227 liter neerslag per m² in 1932, terwijl dat maar 5.2 liter was in 1975. Zowel in 1921 als in 1959 bleven we tot na half oktober verstoken van regen. Ter herinnering: normaal moet er 71 liter per m² uit de lucht vallen. Op één dag regende het te Bevekom op 7 oktober '82 hard: in totaal gaf dat 119 liter per m². Dat is nog geen rekord. Te Bütgenbach, in de nacht van 27 op 28 oktober 1935, regende het heel hard: 165 liter per m².

Ook wat het aantal uren zonneschijn betreft zijn de verschillen tussen de jaren vaak groot. In oktober '65 scheen de zon 220 u, maar in oktober '74 slechts 55 uur. Normaal ligt die waarde voor oktober op 113 uur. De gemiddelde maximumtemperatuur van oktober '21 bedroeg 19.7°C en van oktober 1905 slechts 9.1°C (normale waarde: 14.3°C).

Ook de gemiddelde minima kunnen ver uit elkaar liggen: 10.3°C in 1995 en 3.2°C in 1922, met als referentie de normale waarde van 7.2°C.

Herfststormen

Het zijn vooral de eventuele herfststormen nu die de rukwinden veroorzaken. Plaatselijke onweders zijn echter nog niet uitgesloten. Zo veroorzaakte nachtelijk onweer op 24-25 oktober 1984 veel schade in Vlaanderen. Op 17 oktober '67 noteerde men een windsnelheid 147 km per uur en in Antwerpen van 108 km/u. In vijf oktober op tien komt er minstens één dag voor waarin het harder waait dan 75 km/u.

Markante feiten in oktober


L. Landuyt

TERUG NAAR HOOFDMENU